Nawigacja

Szkolny Zespół ds. TIK Legalne i bezpłatne oprogramowanie Kompendium wiedzy na temat praw autorskich Szkolny Kodeks TIK O bezpieczeństwie w sieci

TIK w szkole

Kompendium wiedzy na temat praw autorskich

PRAWA  AUTORSKIE

 

Prawo autorskie dotyczy i oddziałuje na wszystkich nas nieustannie. Ciągle jesteśmy otoczeni utworami i sami — czasami całkowicie nieświadomie — stajemy się twórcami.

W systemie prawa autorskiego utwór może powstać bez względu na wiek, poczytalność, umiejętności czy motywacje twórcy. Formalnie nie możemy z tej ochrony zrezygnować, a przecież nie zawsze wrzucając zdjęcie na bloga czy komentarz na forum zależy nam, żeby podlegały one jakiemuś szczególnemu zabezpieczeniu — pewnie nawet zazwyczaj wcale o tym nie myślimy.

Należy jednak dodać, że twórcą może być jedynie osoba fizyczna. Nie może być twórcą instytucja, państwo, czy przedsiębiorstwo. Warto w tym miejscu podkreślić bardzo ważną sprawę: różnicę między byciem twórcą (autorem), a byciem uprawnionym z tytułu majątkowych praw autorskich do utworu.

Aby swobodniej poruszać się w terminologii prawa autorskiego poznajmy kilka definicji:

AUTOR

(TWÓRCA)

Utwór to przejaw jego twórczej działalności o indywidualnym charakterze. Posiada pełne prawo do dysponowania utworem, o ile nie przekazał części swoich praw w ramach odpowiedniej umowy albo w ramach spadku.

 

WSPÓŁAUTOR (WSPÓŁTWÓRCA)

Utwór może być wynikiem działalności kilku osób, jeżeli działając w porozumieniu wnoszą swoje twórcze i indywidualne wkłady tworząc tym samym jedno dzieło. Wtedy prawa przysługują takim osobom wspólnie.

 

UPRAWNIONY INNY NIŻ TWÓRCA

Osoba, na której rzecz twórca przekazał te prawa, np. w drodze umowy lub dziedziczenia. W niektórych przypadkach prawa autorskie powstają od razu na rzecz osoby innej niż twórca (np. programy komputerowe tworzone przez pracowników w ramach ich obowiązków — uprawnionym z mocy ustawy staje się pracodawca).

 

LICENCJOBIORCA

Osoba, której uprawniony zezwolił na korzystanie z utworu bez przenoszenia na nią praw autorskich.

 

KAŻDY

Posiada prawo do korzystania z utworu w ramach dozwolonego użytku.

 

TWÓRCA UTWORU ZALEŻNEGO

Posiada prawo do stworzenia i rozpowszechniania utworu zależnego na mocy umowy z twórcą utworu oryginalnego.

 

INNE PODMIOTY PRAW POKREWNYCH

Artysta wykonawca, producent fonogramu/wideogramu, nadawca, prawa do pierwszych wydań, wydań naukowych i krytycznych

 

 

FORMY DOZWOLONEGO KORZYSTANIA Z UTWORÓW

Autorskie prawa majątkowe ograniczają naszą swobodę korzystania z utworu. Na szczęście w prawie autorskim znajdują się przepisy pozwalające na korzystanie z utworów na różne sposoby bez konieczności uzyskiwania zgody uprawnionych osób (właścicieli praw majątkowych), choć obwarowane jest to szeregiem ograniczeń.

 Te swobody użytkowników nazywamy dozwolonym użytkiem. Uzyskujemy je bez względu na wolę uprawnionych, ponieważ takie ograniczenie monopolu autorskiego zapisane jest bezpośrednio w ustawie. Dozwolony użytek dzieli się na dozwolony użytek prywatny i publiczny.

Dozwolony użytek osobisty pozwala każdemu korzystać na własne potrzeby z rozpowszechnionego już chronionego utworu. Rozciąga się on także na osoby pozostające z nami w relacjach rodzinnych i towarzyskich.

Przykłady dozwolonego użytku osobistego

 

  • Pobranie pliku z muzyką ze strony WWW

 

  • Pożyczenie książki znajomemu

 

  • Skserowanie książki na potrzeby własne bądź znajomych

 

  • Wykonanie kopii płyty CD do samochodu

 

  • Puszczanie muzyki na urodzinach

 

  • Odwiedzenie strony WWW

Istotnym ograniczeniem dozwolonego użytku osobistego jest zawężenie jego zasięgu do nas samych oraz bliskiego kręgu znanych nam osób. Korzystanie z utworów na zasadzie użytku osobistego nie obejmuje udostępniania czy samodzielnej publikacji pobranego utworu.

Korzystanie na zasadach użytku osobistego nie jest możliwe w przypadku programów komputerowych.

  W ustawie o prawie autorskim znajduje się wyraźne wyłączenie dozwolonego użytku prywatnego w stosunku do programów komputerowych. Ściąganie z internetu programów komputerowych możliwe jest tylko wtedy, gdy zostały one tam umieszczone do pobrania przez samych uprawnionych (twórców, producentów, oficjalnych dystrybutorów itp.) lub za ich zgodą (np. wolne oprogramowanie, ale też oprogramowanie freeware czy shareware).

 

 

FORMY LEGALNEGO KORZYSTANIA Z ZASOBÓW

INTERNETU

 

Prawa twórcy nie mogą być chronione w sposób absolutny. Interes społeczny wymaga bowiem zastosowania środków, które umożliwią przeciętnemu obywatelowi korzystanie  z dorobku artystycznego i naukowego, a także będą wspierać rozwój edukacji. Instrumentem, który otwiera świat chronionych prawnie zasobów dostępnych w internecie jest system licencji  Creative Commons (CC) . Pozwalają one określić warunki, na których inni mogą korzystać z prawa do kopiowania utworu, do tworzenia na jego podstawie kolejnych utworów (tzw. utworów zależnych), prawa do rozpowszechniania utworu lub uzyskiwania korzyści majątkowej z jego eksploatacji. Zasada „wszelkie prawa zastrzeżone” zostaje zastąpiona zasadą “pewne prawa zastrzeżone”. Szacuje się, że na licencjach CC udostępnia się obecnie co najmniej 100 milionów utworów.

 

Zamieszczony na następnej stronie plakat w przystępny sposób objaśnia symbole widoczne w udostępnianych publikacjach. Należy zwrócić uwagę, na fakt, że samo upublicznienie utworu nie jest równoznaczne z dowolnym jego wykorzystaniem.

O dostępnych możliwościach informują zaprezentowane na plakacie symbole.

 

Z plakatem bliżej zapoznać się można pod adresem:

 

http://creativecommons.pl/2012/06/plakat-o-licencjach-cc/

 

Bardzo interesującym i atrakcyjnym poradnikiem jest również komiks „Nie bądź piratem, dziel się ze światem”, udostępniony pod adresem :

 

http://koed.org.pl/wp-content/uploads/2012/01/Grafika_Komiks_CC.pdf

 

 

http://creativecommons.pl/wp-content/uploads/2012/06/plakat_licencje_CCpng.png

 

Cytaty i rysunki pochodzą ze stron:

 

http://cyfrowaszkola.nq.pl/files/modul/2013_14_Koordynatorzy/I/modul_01_material_01_Od_czego_zaczac.pdf

 

http://prawokultury.pl/publikacje/pierwsza-pomoc/

 

http://creativecommons.pl/2012/06/plakat-o-licencjach-cc/

 

http://koed.org.pl/wp-content/uploads/2012/01/Grafika_Komiks_CC.pdf

 

 

Aktualności

Kontakt

  • Zespół Szkolno - Przedszkolny w Żeliszowie
    Żeliszów 102, 59-700 Bolesławiec

  • (075)784 3293
    szkolazeliszow@wp.pl

Galeria zdjęć